หน้าแรก › เส้นทางเดินทัพ › ตีเมืองจันทบุรี: ทุบหม้อข้าว
ตีเมืองจันทบุรี: ทุบหม้อข้าว
หลังกรุงแตกในวันที่ 7 เมษายน 2310 พระยาจันทบุรีที่เคยรับปากจะร่วมกู้บ้านเมืองกลับหันมาเป็นศัตรู พระยาตากยกทัพจากระยองผ่านแกลงไปจันทบุรี และตีเมืองแตกในคืนเดียว ตามพระราชพงศาวดาร ก่อนตีเมืองรับสั่งให้ทุบหม้อข้าวหม้อแกง ให้ไปกินข้าวเช้าในเมือง ถ้าไม่ได้ก็ให้ตายด้วยกัน จันทบุรีกลายเป็นฐานต่อเรือที่ใช้ยกกลับมากู้กรุง
เครื่องหมาย ≈ คือตำแหน่งโดยประมาณ เส้นเขตแดนบนแผนที่เป็นของปัจจุบัน ใช้เพื่อบอกตำแหน่งเท่านั้น เส้นทางเดินทัพเป็นแนวโดยประมาณจากพงศาวดารและงานศึกษา ไม่ใช่เส้นทางจริงทุกก้าว เส้นประคือทัพฝ่ายข้าศึก
จากระยองถึงจันทบุรี
ต้นเดือนพฤษภาคม 2310 พระยาตากไปเกลี้ยกล่อมนายทองอยู่นกเล็กที่ชลบุรีจนยอมอ่อนน้อม แล้วกลับมายกทัพจากระยองในวันที่ 9 พฤษภาคม ไปปราบขุนรามหมื่นซ่องที่แกลง ตั้งทัพที่วัดราชบัลลังก์และรบขั้นแตกหัก เสียทหารไทยจีนกว่า 400 คนแต่ได้ชัย ขุนรามหมื่นซ่องหนีไปเข้ากับพระยาจันทบุรี ซึ่งเปลี่ยนใจไม่ร่วมกู้บ้านเมือง
วันที่ 18 พฤษภาคม ทัพออกจากปากน้ำประแส ผ่านตะเคียนทอง พังราด และสนามชัย ใช้เวลาห้าวันถึงบางกะจะ แล้วถึงจันทบุรีในวันที่ 30 พฤษภาคม ตั้งค่ายที่วัดแก้วห่างกำแพงเมืองราวสองกิโลเมตร
คืนที่ทุบหม้อข้าว
พระยาจันทบุรีวางกลอุบายสองครั้ง ครั้งแรกส่งคนมานำทางให้ไปทางใต้ของเมืองเพื่อซุ่มตีตอนข้ามแม่น้ำ ครั้งที่สองให้พระสงฆ์มาเชิญเข้าเมืองเพื่อจับตัว พระยาตากรู้ทันทั้งสองครั้ง หัวค่ำวันที่ 1 มิถุนายน 2310 หลังทหารกินข้าว รับสั่งให้เทอาหารที่เหลือทิ้งและทุบหม้อข้าวหม้อแกงเสีย กลางดึกราวยามสามยกเข้าตีเมืองได้ พระยาจันทบุรีหนีลงเรือไปพุทไธมาศ
วันที่ 8 มิถุนายน ยกไปตีกองสำเภาจีนของจีนเจียมที่ทุ่งใหญ่ แขวงตราด ได้เรือสำเภากว่า 50 ลำ แล้วกลับมาต่อเรือที่อู่บ้านเสม็ดงามจนได้เรือรบกว่า 100 ลำ
จุดบนเส้นทางทัพ
| จุด | พิกัด | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| 1. ระยอง | 12.680, 101.280 | โดยประมาณ |
| 2. แกลง (วัดราชบัลลังก์) | 12.780, 101.650 | โดยประมาณ |
| 3. ปากน้ำประแส | 12.700, 101.700 | โดยประมาณ |
| 4. บางกะจะ | 12.580, 102.060 | โดยประมาณ |
| 5. เมืองจันทบุรี | 12.610, 102.100 | โดยประมาณ |
| 6. ทุ่งใหญ่ (ตราด) | 12.240, 102.510 | โดยประมาณ ย่านเมืองตราดโดยประมาณ |
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- วันตีเมือง: งานคำนวณวันของศิลปวัฒนธรรมได้คืนวันที่ 1 มิถุนายน 2310 งานภาษาอังกฤษบางงานใช้ 15 มิถุนายน
- ทุบหม้อข้าวจริงหรือไม่: เป็นเรื่องในพระราชพงศาวดาร ใช้อธิบายความเด็ดขาดของพระยาตาก ไม่มีหลักฐานอื่นยืนยันรายละเอียด
คำถามที่พบบ่อย
ทุบหม้อข้าวคืออะไร
พระราชพงศาวดารเล่าว่าก่อนตีเมืองจันทบุรี พระยาตากรับสั่งให้ทุบหม้อข้าวหม้อแกง ให้ไปกินข้าวเช้าในเมือง ถ้าตีไม่ได้ก็ให้ตายด้วยกัน
พระเจ้าตากต่อเรือที่ไหน
ที่อู่บ้านเสม็ดงาม จันทบุรี ได้เรือรบกว่า 100 ลำ
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569