หน้าแรก › ประวัติอยุธยา › ก๊กต่างๆ หลังกรุงแตก
ก๊กต่างๆ หลังเสียกรุงครั้งที่ 2 ใครอยู่ที่ไหน และจบอย่างไร
หลังกรุงศรีอยุธยาแตกและทัพพม่าใหญ่ถอนกลับ ดินแดนที่ไม่มีราชธานีแตกออกเป็นหลายก๊ก ผู้นำแต่ละก๊กตั้งตัวขึ้นจากฐานเดิม บ้างเป็นขุนนาง บ้างเป็นเจ้านาย บ้างเป็นพระภิกษุ ภายในราวสามปี พระเจ้าตากซึ่งเริ่มจากฐานที่ระยองและจันทบุรีก็รวมทุกก๊กกลับมาเป็นหนึ่งได้
ทำไมบ้านเมืองแตกเป็นก๊ก
กรุงศรีอยุธยาปกครองหัวเมืองผ่านขุนนางที่ราชสำนักแต่งตั้ง เมื่อราชธานีแตกและพระมหากษัตริย์สิ้นพระชนม์ หัวเมืองไม่มีศูนย์กลางให้ขึ้นอยู่ ผู้มีกำลังในแต่ละภูมิภาคจึงตั้งตัวเป็นใหญ่ เพื่อปกป้องผู้คนและทรัพยากรของตน และบางคนก็หวังจะเป็นผู้สืบต่อราชบัลลังก์
นอกจากก๊กใหญ่ ยังมีผู้นำท้องถิ่นเล็กๆ อีกมาก เช่น นายทองอยู่นกเล็กที่ชลบุรี และขุนรามหมื่นซ่องที่ปากน้ำประแส ซึ่งพระเจ้าตากต้องเกลี้ยกล่อมหรือปราบตั้งแต่ก่อนตีจันทบุรี
ก๊กทางเหนือและอีสาน
ก๊กเจ้าพระยาพิษณุโลก (เรือง) คุมหัวเมืองเหนือและมีกำลังมาก ใน พ.ศ. 2311 ชนะทัพพระเจ้าตากที่เกยไชย และตั้งตัวเป็นกษัตริย์ แต่สิ้นชีวิตไม่นาน เจ้าพระฝาง พระภิกษุที่สวางคบุรีจึงยึดพิษณุโลกได้ ส่วนที่พิมาย กรมหมื่นเทพพิพิธ พระราชโอรสของพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ตั้งตัวโดยอาศัยฐานะเจ้านายราชวงศ์เดิม
พระเจ้าตากปราบก๊กเจ้าพิมายได้ใน พ.ศ. 2311 และก๊กเจ้าพระฝางใน พ.ศ. 2313 หลังศึกนั้นทรงให้ชำระคณะสงฆ์หัวเมืองเหนือที่เคยร่วมรบ
ก๊กทางใต้ และการรวมแผ่นดิน
ทางใต้ เจ้านครศรีธรรมราชคุมหัวเมืองปักษ์ใต้ พระเจ้าตากยกทัพเรือลงไปปราบใน พ.ศ. 2312 เจ้านครหนีไปเมืองตานีและถูกส่งตัวกลับ พระเจ้าตากทรงไว้ชีวิตและภายหลังให้กลับไปครองเมือง
เมื่อปราบก๊กเจ้าพระฝางได้ใน พ.ศ. 2313 ดินแดนที่เคยอยู่ใต้กรุงศรีอยุธยาก็กลับมารวมกันภายใต้กรุงธนบุรี ภายในเวลาราวสามปีหลังกรุงแตก นักประวัติศาสตร์มองว่าความเร็วนี้เป็นผลจากการที่พระเจ้าตากมีฐานกำลังและกองเรืออยู่นอกพื้นที่ที่ถูกทำลาย และใช้ทั้งการรบและการเกลี้ยกล่อม
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- จำนวนก๊ก: ตำรามักนับ 5–6 ก๊ก แต่ในความเป็นจริงมีผู้นำท้องถิ่นเล็กๆ อีกมากที่ไม่ได้ถูกนับเป็นก๊ก
คำถามที่พบบ่อย
ก๊กสุดท้ายที่พระเจ้าตากปราบได้คือก๊กไหน
ก๊กเจ้าพระฝางที่สวางคบุรี ใน พ.ศ. 2313
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569