หน้าแรก › สถานที่ › ค่ายโพธิ์สามต้น
ค่ายโพธิ์สามต้น สนามรบกู้กรุงศรีอยุธยาของพระเจ้าตาก พ.ศ. 2310
ค่ายโพธิ์สามต้นอยู่ทางเหนือของเกาะเมืองอยุธยาราว 6 กิโลเมตร ในเขตอำเภอบางปะหันปัจจุบัน ระหว่างที่พม่าล้อมกรุง ที่นี่คือค่ายของเนเมียวสีหบดีแม่ทัพพม่าสายเหนือ และหลังกรุงแตกเป็นค่ายที่สุกี้พระนายกองรักษาไว้ ปลายเดือนตุลาคม 2310 พระเจ้าตากยกทัพเรือจากจันทบุรีมาตีค่ายนี้คืนได้ในเวลาราว 3 วัน การกู้กรุงศรีอยุธยาจึงสำเร็จที่โพธิ์สามต้น เพียง 7 เดือนหลังกรุงแตก
ที่นี่ในแต่ละสมัย
ย่านชุมชนริมแม่น้ำลพบุรีทางเหนือของพระนคร ยังไม่มีค่ายทหาร ชื่อโพธิ์สามต้นมาจากต้นโพธิ์ในย่านนี้ตามที่เล่ากัน
ตามงานที่อิงพงศาวดารพม่า ในเดือนกันยายน 2309 เนเมียวสีหบดีย้ายค่ายมาตั้งที่โพธิ์สามต้น ราว 5 กม. ทางเหนือของพระนคร ปลายเดือนพฤศจิกายนกองเรือไทยถูกซุ่มตีแตกที่นี่ และในเดือนธันวาคมทัพไทยยกมาตีค่ายแต่ไม่สำเร็จ
หลังกรุงแตก ทัพพม่าใหญ่ถอนกลับ เหลือสุกี้พระนายกอง นายกองชาวมอญ รักษาค่ายนี้ และกวาดต้อนผู้คนกับทรัพย์สิน พระเจ้าเอกทัศถูกนำมาที่นี่และสิ้นพระชนม์ วันที่ 25–27 ตุลาคม 2310 พระเจ้าตากยกทัพมาตีค่ายมองญ่าฝั่งตะวันออก แล้วล้อมค่ายสุกี้จนได้ชัย วันที่ 6 พฤศจิกายนเสด็จจากที่นี่ลงไปธนบุรี
หลังพระเจ้าตากเสด็จลงไปธนบุรี ค่ายถูกทิ้งร้าง ย่านนี้กลับเป็นชุมชนริมน้ำ ชื่อโพธิ์สามต้นยังเป็นที่จดจำในฐานะสนามรบกู้กรุง
เป็นตำบลโพธิ์สามต้น อ.บางปะหัน ไม่มีซากค่ายให้เห็น จังหวัดจัดพิธีทำบุญรำลึกการกู้กรุงที่นี่ทุกวันที่ 6 พฤศจิกายน
ค่ายพม่าทางเหนือของพระนคร
งานภาษาอังกฤษที่อิงพงศาวดารพม่าเล่าว่า ในเดือนกันยายน 2309 เมื่อทัพพม่าเลิกถอยหนีน้ำและตัดสินใจล้อมพระนครต่อ เนเมียวสีหบดีย้ายค่ายมาที่โพธิ์สามต้น ราว 5 กิโลเมตรทางเหนือของพระนคร ปลายเดือนพฤศจิกายนกองเรือไทยถูกซุ่มตีแตกที่โพธิ์สามต้น และในเดือนธันวาคมทัพไทยยกมาตีค่ายแต่ไม่สำเร็จ
หลังกรุงแตกในวันที่ 7 เมษายน 2310 ทัพพม่าใหญ่ถอนกลับเพราะต้องรับศึกจีนทางเหนือของพม่า เหลือกำลังไม่มากไว้ที่ค่ายโพธิ์สามต้นภายใต้สุกี้พระนายกอง นายกองชาวมอญ ซึ่งคอยรวบรวมผู้คนและทรัพย์สินส่งไปพม่า พงศาวดารไทยเล่าว่าพระเจ้าเอกทัศถูกนำมาที่ค่ายนี้และสิ้นพระชนม์ที่นี่
สามวันที่โพธิ์สามต้น
หลังตีธนบุรีได้ในวันที่ 22 ตุลาคม 2310 กองเรือพระเจ้าตากขึ้นมาถึงกรุงศรีอยุธยาในวันที่ 24 ตุลาคม รุ่งเช้าวันที่ 25 แบ่งทัพเป็นสองกอง กองหนึ่งตีค่ายมองญ่าซึ่งเป็นค่ายโพธิ์สามต้นฝั่งตะวันออก บริเวณวัดหงษ์ อีกกองไปตีค่ายของสุกี้ที่เป็นศูนย์บัญชาการ ค่ายสุกี้สร้างด้วยไม้สูงใหญ่แข็งแรง ตีเข้าไม่ได้ในวันแรก พระเจ้าตากจึงให้ล้อมไว้และทำบันไดปีนค่าย
วันที่สาม ขณะที่ทหารกำลังปีนเข้าค่าย สุกี้ยอมแพ้โดยให้เจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ ผู้ว่าที่ออกญาพระคลัง ซึ่งรู้จักพระเจ้าตากมาก่อน ออกมาเจรจา เรื่องตอนนี้พงศาวดารเล่าขัดกัน บางฉบับว่าสุกี้สู้จนตายในค่าย บางฉบับว่าทรงไว้ชีวิตและภายหลังสุกี้หนีไปเข้ากับกรมหมื่นเทพพิพิธที่พิมาย
หลังได้ค่าย: ถวายพระเพลิงและตัดสินใจไปธนบุรี
ระหว่างวันที่ 28–30 ตุลาคม พระเจ้าตากส่งคนไปเกลี้ยกล่อมเจ้าเมืองลพบุรีและรับเจ้านายที่หนีไปลพบุรี โปรดให้ขุดพระศพพระเจ้าเอกทัศขึ้นมาถวายพระเพลิง และสำรวจความเสียหายของพระนคร พงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และฉบับบริติชมิวเซียมว่าช่วงนี้ทรงประทับที่ค่ายโพธิ์สามต้น ส่วนฉบับอื่นว่าเสด็จไปประทับที่พระที่นั่งทรงปืนในพระราชวังหลวง
วันศุกร์ที่ 6 พฤศจิกายน 2310 พระเจ้าตากเสด็จออกจากค่ายโพธิ์สามต้นลงไปตั้งกรุงธนบุรีเป็นราชธานีแห่งใหม่ วันที่นี้จังหวัดพระนครศรีอยุธยาใช้จัดพิธีทำบุญรำลึกการกู้กรุงที่ตำบลโพธิ์สามต้นทุกปี
โพธิ์สามต้นวันนี้
ทุกวันนี้โพธิ์สามต้นเป็นตำบลหนึ่งในอำเภอบางปะหัน ไม่มีซากค่ายให้เห็น และยังไม่มีหมุดทางการบอกตำแหน่งค่ายแต่ละฝั่ง งานศึกษาให้ภาพว่าค่ายใหญ่ตั้งเรียงริมแม่น้ำโพธิ์สามต้นจากวัดโพธิ์ (ร้าง) ถึงวัดกำแพง (ร้าง) และมีค่ายอีกฝั่งบริเวณวัดหงษ์ ชื่อโพธิ์สามต้นยังพบที่ธนบุรีด้วย ซึ่งนิตยสารศิลปวัฒนธรรมเคยตั้งคำถามว่าเกี่ยวข้องกันหรือไม่
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- ชะตากรรมของสุกี้: บางฉบับว่าตายในค่าย บางฉบับว่าได้รับการไว้ชีวิตแล้วหนีไปพิมาย
- พระเจ้าตากประทับที่ไหนหลังได้ค่าย: ค่ายโพธิ์สามต้น หรือพระที่นั่งทรงปืนในพระราชวังหลวง
- วันที่กู้กรุง: งานคำนวณวันของศิลปวัฒนธรรมว่าตีค่ายได้ 25–27 ตุลาคม ส่วนพิธีของจังหวัดใช้วันที่ 6 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นวันเสด็จจากโพธิ์สามต้น
ข้อมูลการเที่ยวชม
- ไม่มีซากค่ายหรือป้ายนำชม ใช้แผนที่นำทางไปตำบลโพธิ์สามต้น อ.บางปะหัน
- ถ้าไปตรงวันที่ 6 พฤศจิกายน จะพบพิธีทำบุญรำลึกการกู้กรุงที่จังหวัดจัด
- ไปต่อวัดภูเขาทองที่อยู่ทางใต้ระหว่างทางกลับเกาะเมืองได้
คำถามที่พบบ่อย
ค่ายโพธิ์สามต้นอยู่ที่ไหน
ต.โพธิ์สามต้น อ.บางปะหัน จ.พระนครศรีอยุธยา ราว 6 กม. ทางเหนือของเกาะเมือง ไม่มีซากค่ายเหลือให้เห็น
พระเจ้าตากตีค่ายโพธิ์สามต้นได้เมื่อไร
ปลายเดือนตุลาคม 2310 งานที่คำนวณจากพงศาวดารระบุช่วงวันที่ 25–27 ตุลาคม และเสด็จจากโพธิ์สามต้นลงไปธนบุรีวันที่ 6 พฤศจิกายน
สุกี้พระนายกองคือใคร
นายกองชาวมอญที่ทัพพม่าตั้งให้รักษาค่ายโพธิ์สามต้นหลังกรุงแตก
- จากอยุธยาถึงธนบุรี: ลำดับเหตุการณ์สำคัญในพระราชประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสินฯ - ศิลปวัฒนธรรม
- “ค่ายโพธิ์สามต้น” ที่ตั้งทัพพม่าปี 2310 กับชื่อ “โพธิ์สามต้น” อื่นที่ธนบุรี - ศิลปวัฒนธรรม
- “สุกี้” นายกองมอญของอยุธยา แต่ “แปรพักตร์” ไปเข้ากับพม่า - ศิลปวัฒนธรรม
- อยุธยาทำบุญรำลึกการกู้อิสรภาพ ค่ายโพธิ์สามต้น - เดลินิวส์
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569