หน้าแรก › ประวัติอยุธยา › กรุงธนบุรี
กรุงธนบุรี 15 ปี: ราชธานีริมแม่น้ำของพระเจ้าตาก
กรุงธนบุรีเป็นราชธานีของสยามเพียง 15 ปี ตั้งแต่ พ.ศ. 2310 ถึง 2325 มีพระมหากษัตริย์พระองค์เดียวคือสมเด็จพระเจ้าตากสิน แม้จะสั้น แต่เป็นช่วงที่บ้านเมืองฟื้นจากความพังพินาศของสงคราม รวมดินแดนกลับมาเป็นหนึ่ง และวางรากฐานให้กรุงรัตนโกสินทร์ที่ตั้งขึ้นฝั่งตรงข้ามแม่น้ำ
พระมหากษัตริย์ในช่วงนี้ (พ.ศ. 2310–2325)
| ลำดับ | พระนาม | ครองราชย์ | เรื่องสำคัญ |
|---|---|---|---|
| ธนบุรี | สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช (สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี) | พ.ศ. 2310–2325 | กู้กรุงที่โพธิ์สามต้น ตั้งกรุงธนบุรี รวมก๊กต่างๆ และขยายอำนาจไปล้านนา ล้านช้าง และกัมพูชา |
ทำไมเลือกธนบุรี
ธนบุรีเป็นเมืองป้อมปากแม่น้ำที่มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา คุมเส้นทางเรือจากทะเลขึ้นสู่พระนคร พระเจ้าตากเลือกที่นี่เพราะอยู่ใกล้ทะเล ติดต่อค้าขายกับจีนและหัวเมืองชายทะเลตะวันออกที่เป็นฐานกำลังได้ง่าย เมืองเล็กพอจะรักษาได้ด้วยไพร่พลที่มี และถ้าข้าศึกยกมาทางบกมากเกินรับมือก็ถอยลงเรือไปทางทะเลได้ ส่วนกรุงศรีอยุธยาถูกเผาเสียหายจนต้องใช้กำลังมหาศาลกว่าจะฟื้น
พงศาวดารบางฉบับเล่าเรื่องพระสุบินที่อดีตกษัตริย์มาไล่ไม่ให้อยู่ที่กรุงเก่า เป็นคำอธิบายทางวัฒนธรรมของการย้ายเมืองที่เล่าสืบต่อกันมา
ฟื้นบ้านเมืองหลังสงคราม
ปีแรกๆ ของกรุงธนบุรีขาดแคลนข้าวอย่างหนัก พระเจ้าตากโปรดให้ซื้อข้าวจากเรือสำเภาและหัวเมืองมาแจกจ่ายราษฎร ให้ขุนนางและทหารทำนาปรัง และเกลี้ยกล่อมผู้คนที่หนีเข้าป่าให้กลับมาตั้งบ้านเรือน การค้ากับจีนสำคัญมาก ทั้งเพื่อหาข้าว อาวุธ และรายได้ พระองค์ส่งคณะทูตไปราชสำนักชิงหลายครั้ง
ด้านพุทธศาสนา ทรงให้รวบรวมพระไตรปิฎกจากหัวเมืองมาคัดลอก นิมนต์พระสงฆ์มาตั้งคณะสงฆ์ใหม่ และชำระพระที่ร่วมรบในก๊กเจ้าพระฝาง ด้านวรรณกรรม มีบทละครรามเกียรติ์พระราชนิพนธ์ และการฟื้นละครหลวงหลังได้คณะละครจากนครศรีธรรมราช
สงครามตลอดรัชกาล
นอกจากศึกปราบก๊กใน พ.ศ. 2311–2313 กรุงธนบุรียังรับศึกพม่าหลายครั้ง ทั้งที่บางกุ้ง บางแก้ว และศึกใหญ่ของอะแซหวุ่นกี้ที่ล้อมพิษณุโลกใน พ.ศ. 2318–2319 และขยายอำนาจไปล้านนาเมื่อตีเชียงใหม่ได้ใน พ.ศ. 2317 ไปล้านช้างเมื่อตีเวียงจันทน์ได้ใน พ.ศ. 2322 และไปกัมพูชา ขุนศึกคนสำคัญคือเจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง) และเจ้าพระยาสุรสีห์ (บุญมา) สองพี่น้องที่ต่อมาคือรัชกาลที่ 1 และกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท และพระยาพิชัยดาบหักที่รบจนดาบหักในศึกปกป้องเมืองพิชัย
จุดจบของกรุงธนบุรี
ปลายรัชกาลมีบันทึกถึงพระอาการที่เปลี่ยนไปและความไม่พอใจในหมู่ขุนนาง ต้น พ.ศ. 2325 พระยาสรรค์ก่อกบฏยึดกรุงธนบุรี พระเจ้าตากออกผนวชที่วัดแจ้ง เจ้าพระยาจักรีที่ยกทัพกลับจากกัมพูชาปราบกบฏ แล้วขึ้นครองราชย์เป็นรัชกาลที่ 1 พระเจ้าตากถูกสำเร็จโทษ ตามที่ยึดถือกันทั่วไปคือวันที่ 7 เมษายน 2325 รัชกาลที่ 1 ย้ายพระราชวังข้ามแม่น้ำไปฝั่งตะวันออก ตั้งเป็นกรุงรัตนโกสินทร์ และพระราชวังเดิมฝั่งธนบุรีก็ยังอยู่มาจนทุกวันนี้
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- การสิ้นรัชกาล: พงศาวดารไทยว่าถูกสำเร็จโทษ พงศาวดารญวนเล่าต่างออกไป และมีความเชื่อว่าพระองค์ไปประทับที่นครศรีธรรมราช ซึ่งไม่มีหลักฐานร่วมสมัย
สถานที่ที่เกี่ยวกับช่วงนี้ในแผนที่
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมพระเจ้าตากไม่ตั้งเมืองที่อยุธยา
อยุธยาเสียหายหนักและใหญ่เกินกว่าจะรักษาด้วยไพร่พลที่มี ธนบุรีอยู่ใกล้ทะเล ค้าขายและถอยทัพทางเรือได้ง่ายกว่า
พระราชวังของกรุงธนบุรีอยู่ที่ไหน
พระราชวังเดิม ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งธนบุรี ติดกับวัดอรุณราชวราราม
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569