หน้าแรก › สถานที่ › พระราชวังหลวง
พระราชวังหลวงอยุธยา กับพระเจ้าตาก: จากมหาดเล็กถึงคืนที่ทรงพระสุบิน
พระราชวังหลวงหรือวังโบราณคือศูนย์กลางราชสำนักกรุงศรีอยุธยาในช่วงที่พระเจ้าตากสินเติบโตขึ้น ประวัติที่เล่าสืบกันมาบอกว่านายสินเข้ามาถวายตัวเป็นมหาดเล็กที่นี่ ก่อนออกไปรับราชการจนเป็นพระยาตาก 7 เดือนหลังพระราชวังถูกเผาเมื่อกรุงแตก พระเจ้าตากกลับมาพร้อมกองทัพที่ตีค่ายพม่าคืนได้ พงศาวดารบางฉบับเล่าว่าทรงประทับแรมในพระราชวังที่เหลือแต่ซาก และตัดสินพระทัยไม่ฟื้นกรุงเก่า
ที่นี่ในแต่ละสมัย
ศูนย์กลางราชสำนักในรัชกาลพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศและพระเจ้าเอกทัศ ตามประวัติที่เล่าสืบกันมา นายสินถวายตัวเป็นมหาดเล็กที่นี่ตั้งแต่วัยหนุ่ม ได้เรียนรู้ราชการ ภาษา และการทหาร ก่อนออกไปรับราชการที่เมืองตาก
ตลอด 14 เดือนที่พม่าล้อมกรุง ที่นี่คือที่บัญชาการของพระเจ้าเอกทัศ คำสั่งให้หัวเมืองยกทัพเข้ามาช่วยรักษาพระนคร รวมถึงการตั้งพระยาตากเป็นพระยาวชิรปราการ เจ้าเมืองกำแพงเพชร ล้วนออกจากราชสำนักนี้ แม้พระยาตากจะไม่ได้ไปครองเมืองกำแพงเพชรเพราะติดศึก
คืนวันที่ 7 เมษายน 2310 พระราชวังถูกเผาพร้อมพระนคร เมื่อพระเจ้าตากตีค่ายโพธิ์สามต้นได้ในปลายเดือนตุลาคม พงศาวดารหลายฉบับเล่าว่าเสด็จเข้ามาประทับที่พระที่นั่งทรงปืนในพระราชวังหลวง และทรงพระสุบินว่าอดีตกษัตริย์มาไล่ไม่ให้อยู่ แต่ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และฉบับบริติชมิวเซียมว่ายังประทับที่ค่ายโพธิ์สามต้น
พระเจ้าตากไม่ได้ฟื้นพระราชวังนี้ แต่ย้ายราชธานีลงไปธนบุรี พระราชวังจึงเหลือเป็นซากอาคารที่ถูกไฟเผา ต่อมาในรัชกาลที่ 1–3 อิฐจำนวนมากถูกรื้อลงไปใช้สร้างกรุงเทพฯ
เห็นแนวฐานพระที่นั่งหลายองค์ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ซึ่งยูเนสโกขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกเมื่อ พ.ศ. 2534 เดินต่อไปวัดพระศรีสรรเพชญ์ที่อยู่ติดกันได้ทันที
มหาดเล็กหนุ่มในราชสำนัก
ในรัชกาลพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ราชสำนักอยุธยาอยู่ในช่วงสงบยาวนาน การเป็นมหาดเล็กคือประตูเข้าสู่ราชการของลูกหลานขุนนาง ประวัติที่เล่าสืบกันมาว่าเจ้าพระยาจักรีผู้เป็นบิดาบุญธรรมนำนายสินมาถวายตัวเมื่ออายุราว 13 ปี ได้รับใช้ใกล้ชิดราชสำนัก เรียนรู้ระเบียบราชการ และว่ากันว่าเรียนภาษาจีน ญวน และภาษาอื่นเพิ่มเติม ซึ่งเป็นประโยชน์ในการติดต่อพ่อค้าต่างชาติภายหลัง
ต่อมานายสินได้รับแต่งตั้งเป็นหลวงยกกระบัตรเมืองตาก แล้วเป็นพระยาตาก เจ้าเมืองตาก ชื่อตำแหน่งนี้กลายเป็นชื่อที่คนไทยเรียกพระองค์มาจนทุกวันนี้ ส่วนรายละเอียดว่าใครฝากฝังให้ได้ตำแหน่งที่เมืองตาก และได้ในปีใด ยังมีเรื่องเล่าต่างกันหลายสำนวน
ราชสำนักในวันที่ถูกล้อม
เมื่อทัพพม่าของพระเจ้ามังระยกมาใน พ.ศ. 2308–2309 พระเจ้าเอกทัศโปรดให้เรียกกำลังจากหัวเมืองเข้ามารักษาพระนคร พระยาตากเป็นหนึ่งในเจ้าเมืองที่ถูกเรียกเข้ามา และได้รับแต่งตั้งเป็นพระยาวชิรปราการ เจ้าเมืองกำแพงเพชร แต่ไม่ได้ขึ้นไปครองเมืองเพราะต้องอยู่รักษากรุง
ราชสำนักตัดสินใจตั้งรับในพระนครและรอให้น้ำหลากบีบให้พม่าถอยตามแบบที่เคยได้ผลในศึกก่อนๆ แต่ครั้งนี้แม่ทัพพม่าไม่ถอย กลับตั้งค่ายล้อมแน่นหนาขึ้นเรื่อยๆ พระนครขาดเสบียงและกำลังใจ ระหว่างนั้นพระยาตากรบอยู่หลายครั้งที่ทุ่งภูเขาทองและทางด้านตะวันออก ก่อนตัดสินใจตีฝ่าวงล้อมออกไปเมื่อต้นเดือนมกราคม 2310
คืนกรุงแตก และพระที่นั่งทรงปืน
คืนวันที่ 7 เมษายน 2310 ทัพพม่าบุกเข้าพระนครทางป้อมมหาชัยด้านหัวรอ ไฟลุกไหม้พระราชวังและวัดสำคัญ พงศาวดารไทยเล่าว่าพระเจ้าเอกทัศเสด็จหนีออกไปและสิ้นพระชนม์ในเวลาต่อมา ส่วนพงศาวดารพม่าเล่าต่างออกไป
เมื่อพระเจ้าตากตีค่ายโพธิ์สามต้นได้ในปลายเดือนตุลาคม 2310 พงศาวดารฉบับพระพนรัตน์ ฉบับพระราชหัตถเลขา และฉบับอื่นอีกหลายฉบับเล่าว่าเสด็จเข้ามาประทับที่พระที่นั่งทรงปืนในพระราชวังหลวง และทรงพระสุบินว่าอดีตพระมหากษัตริย์มาขับไล่ไม่ให้อยู่ จึงตัดสินพระทัยไปตั้งราชธานีที่ธนบุรี แต่ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และฉบับบริติชมิวเซียมว่าทรงประทับที่ค่ายโพธิ์สามต้นตลอด เรื่องพระสุบินจึงควรอ่านเป็นคำอธิบายทางวัฒนธรรมของการย้ายเมือง มากกว่าบันทึกเหตุการณ์จริงทุกถ้อยคำ
ทำไมไม่ฟื้นกรุงเก่า
นักประวัติศาสตร์อธิบายเหตุผลทางปฏิบัติไว้หลายข้อ พระนครถูกเผาจนเสียหายหนัก ไพร่พลที่มีอยู่ไม่พอจะรักษาเมืองใหญ่ขนาดนี้ ธนบุรีอยู่ใกล้ทะเล ติดต่อค้าขายกับจีนและหัวเมืองชายทะเลตะวันออกที่เป็นฐานกำลังได้ง่าย และถ้าข้าศึกยกมาทางบกก็ถอยลงเรือได้ พระราชวังหลวงอยุธยาจึงถูกทิ้งไว้เป็นซาก จนอิฐถูกรื้อไปสร้างกรุงเทพฯ ในรัชกาลถัดมา
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- พระเจ้าตากประทับที่ไหนหลังกู้กรุง: พงศาวดารแบ่งเป็นสองกลุ่ม กลุ่มหนึ่งว่าพระที่นั่งทรงปืนในพระราชวังหลวง อีกกลุ่มว่าค่ายโพธิ์สามต้น
- อายุตอนถวายตัวเป็นมหาดเล็ก: ตัวเลข 13 ปีมาจากประวัติที่เรียบเรียงภายหลัง ไม่มีบันทึกร่วมสมัยยืนยัน
ข้อมูลการเที่ยวชม
- ชมคู่กับวัดพระศรีสรรเพชญ์ซึ่งอยู่ติดกัน ใช้บัตรรวมโบราณสถานได้
- พื้นที่โล่งและร่มเงาน้อย ควรมาช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ พร้อมหมวกและน้ำดื่ม
- ไม่เหยียบหรือปีนฐานโบราณสถาน และแต่งกายสุภาพเพราะเป็นเขตพระราชฐานเดิม
คำถามที่พบบ่อย
พระเจ้าตากเคยทำงานที่พระราชวังหลวงอยุธยาไหม
ประวัติที่เล่าสืบกันมาบอกว่าทรงถวายตัวเป็นมหาดเล็กในราชสำนักอยุธยาก่อนออกไปรับราชการที่เมืองตาก
พระที่นั่งทรงปืนคืออะไร
พระที่นั่งองค์หนึ่งในพระราชวังหลวงอยุธยา พงศาวดารหลายฉบับเล่าว่าพระเจ้าตากเสด็จมาประทับที่นี่หลังกู้กรุงและทรงพระสุบินว่าอดีตกษัตริย์มาไล่
ทำไมพระเจ้าตากไม่กลับมาตั้งเมืองที่อยุธยา
อยุธยาถูกเผาเสียหายหนัก ไพร่พลมีน้อย และธนบุรีอยู่ใกล้ทะเล ติดต่อค้าขายและป้องกันตัวได้ง่ายกว่า
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569