หน้าแรก › สถานที่ › วัดมหาธาตุ

วัดมหาธาตุ อยุธยา เศียรพระในรากไม้ กับร่องรอยการเสียกรุง

วัดมหาธาตุเป็นวัดสำคัญกลางเกาะเมืองอยุธยา เคยเป็นที่ประทับของพระสังฆราชและมีพระปรางค์ประธานสูงเด่นกลางพระนคร ในศึกเสียกรุงครั้งที่ 2 วัดนี้ถูกเผา และพระพุทธรูปจำนวนมากถูกทุบทำลายและตัดเศียร ร่องรอยนั้นยังเห็นได้ทั่ววัดจนทุกวันนี้ รวมถึงเศียรพระพุทธรูปในรากต้นโพธิ์ที่กลายเป็นภาพจำของอยุธยา

ที่นี่ในแต่ละสมัย

ปลายกรุงศรีอยุธยาพ.ศ. 2277–2307 · มีอยู่แล้ว

วัดของพระสังฆราชฝ่ายคามวาสี ศูนย์กลางพุทธศาสนาของพระนคร พระปรางค์ประธานสูงเด่นกลางเกาะเมือง ในรัชกาลพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ช่วงที่นายสินเติบโต พุทธศาสนาในกรุงศรีอยุธยารุ่งเรืองจนลังกาส่งคณะมาขอพระสงฆ์ไปฟื้นการบวช

ศึกล้อมกรุงพ.ศ. 2308–2310 · มีอยู่แล้ว

ระหว่างพม่าล้อมกรุง ผู้คนจำนวนมากหนีเข้ามาพักในวัดกลางเมือง วัดใหญ่อย่างวัดมหาธาตุเป็นที่พึ่งของผู้คนที่ขาดแคลนอาหาร

กรุงแตกและกู้กรุงพ.ศ. 2310 · มีอยู่แล้ว

คืนกรุงแตก วัดถูกเผา พระพุทธรูปจำนวนมากถูกทุบทำลายและตัดเศียร พระปรางค์ประธานเสียหาย

สมัยกรุงธนบุรีพ.ศ. 2310–2325 · มีอยู่แล้ว

วัดร้างไปหลังเสียกรุง พระปรางค์ประธานพังลงในเวลาต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ จนเหลือแต่ฐาน

วันนี้มรดกโลก พ.ศ. 2534 · โบราณสถาน

เศียรพระพุทธรูปในรากต้นโพธิ์เป็นภาพที่คนรู้จักทั่วโลก ควรนั่งหรือย่อตัวลงถ่ายรูป ไม่ยืนสูงกว่าเศียรพระ กรุใต้ปรางค์ขุดพบผอบพระบรมสารีริกธาตุเมื่อ พ.ศ. 2499

ซากปรางค์และเจดีย์อิฐในวัดมหาธาตุ
โบราณสถานวัดมหาธาตุ อยุธยา · ภาพ: Diego Delso · CC BY-SA 3.0 ผ่าน Wikimedia Commons

ศูนย์กลางพุทธศาสนาของพระนคร

วัดมหาธาตุสร้างขึ้นในช่วงต้นกรุง ราว พ.ศ. 1917 พระปรางค์ประธานบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ และวัดเป็นที่ประทับของพระสังฆราชฝ่ายคามวาสี ในช่วงที่นายสินเติบโต พุทธศาสนาในกรุงศรีอยุธยารุ่งเรืองถึงขั้นที่ลังกาส่งคณะทูตมาขอพระสงฆ์ไปฟื้นการอุปสมบท

ต่อมาเมื่อเป็นพระมหากษัตริย์ที่กรุงธนบุรี พระเจ้าตากให้ความสำคัญกับการรวบรวมพระไตรปิฎกและฟื้นคณะสงฆ์หลังสงคราม ภาพวัดใหญ่อย่างวัดมหาธาตุที่ร้างไปหลังกรุงแตกจึงเป็นส่วนหนึ่งของความสูญเสียที่ต้องฟื้นฟู

เมื่อกรุงแตก

คืนวันที่ 7 เมษายน 2310 วัดมหาธาตุถูกเผา พระพุทธรูปจำนวนมากถูกทุบทำลายและตัดเศียร ทั้งเพื่อหาของมีค่าที่บรรจุไว้ภายในและด้วยความรุนแรงของสงคราม นักวิชาการบางคนชี้ว่าความเสียหายส่วนหนึ่งเกิดภายหลัง จากการลักลอบขุดหาของมีค่าในวัดร้างตลอดหลายสิบปีต่อมา

พระปรางค์ประธานที่เสียหายพังลงในสมัยรัตนโกสินทร์ จนเหลือแต่ฐานที่เห็นทุกวันนี้ เศียรพระพุทธรูปในรากต้นโพธิ์ไม่ทราบที่มาแน่ชัด สันนิษฐานว่าเศียรพระที่ถูกทิ้งไว้ถูกรากไม้ค่อยๆ โอบขึ้นมาตลอดเวลาหลายสิบปี

ชมอย่างให้เกียรติ

จุดเศียรพระในรากไม้มีคนรอถ่ายรูปตลอดวัน ควรนั่งหรือย่อตัวลงให้ต่ำกว่าเศียรพระ ไม่ยืนค้ำหรือชี้เท้าไปทางพระ เดินชมฐานพระปรางค์และแถวพระพุทธรูปที่เหลือแต่องค์ แล้วข้ามถนนไปวัดราชบูรณะ ซึ่งกรุในพระปรางค์เคยพบเครื่องทองจำนวนมาก

วัดมหาธาตุหลังกรุงแตก

หลังสงคราม วัดมหาธาตุถูกทิ้งร้างเช่นเดียวกับวัดใหญ่อื่นในเกาะเมือง พระเจ้าตากไม่ได้ฟื้นพระนครเดิม แต่ไปตั้งราชธานีที่ธนบุรี และโปรดให้รวบรวมพระไตรปิฎกจากหัวเมืองมาคัดลอกเพื่อฟื้นคณะสงฆ์ เพราะคัมภีร์ในพระนครเสียหายไปมาก

ซากที่เห็นวันนี้ผ่านทั้งไฟสงคราม การรื้ออิฐไปใช้ในสมัยหลัง และการลักลอบขุดหาของมีค่า นักวิชาการบางคนจึงเตือนว่าความเสียหายทั้งหมดไม่ได้เกิดในคืนกรุงแตกคืนเดียว

ในทริป 1 วันของเว็บนี้ วัดมหาธาตุอยู่ช่วงบ่ายหลังพระราชวังหลวงและวัดพระศรีสรรเพชญ์ ใช้บัตรรวมโบราณสถานได้ จากวัดพระศรีสรรเพชญ์ขับรถไม่กี่นาที หรือเดินราว 15 นาที

ภายในวัดมีป้ายของกรมศิลปากรอธิบายแต่ละจุด ควรเผื่อเวลาราว 45 นาทีถึงหนึ่งชั่วโมง และเดินตามทางที่จัดไว้ ไม่ปีนขึ้นซากเจดีย์

เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง

  • ใครทำลายพระพุทธรูป: ส่วนหนึ่งเกิดในคืนกรุงแตก แต่นักวิชาการบางคนชี้ว่าการลักลอบขุดหาของมีค่าหลังสงครามก็ทำลายโบราณสถานไปมาก

ข้อมูลการเที่ยวชม

  • ค่าเข้าชม: ข้อมูลปรับปรุงเดือนธันวาคม 2568: คนไทย 10 บาท ชาวต่างชาติ 80 บาท หรือบัตรรวมโบราณสถาน 7 แห่งในอุทยานฯ คนไทย 40 บาท ชาวต่างชาติ 300 บาท (อาจเปลี่ยนแปลงได้)
  • แต่งกายสุภาพ ปิดไหล่และเข่า
  • ถ่ายรูปเศียรพระในรากไม้โดยนั่งหรือย่อตัวให้ต่ำกว่าเศียรพระ
  • ไปช่วงเช้าจะมีคนน้อยกว่าและแดดยังไม่แรง

เวลาและค่าเข้าชมอาจเปลี่ยนแปลง ควรตรวจสอบก่อนเดินทาง

คำถามที่พบบ่อย

เศียรพระในรากไม้อยู่วัดไหน

วัดมหาธาตุ กลางเกาะเมืองอยุธยา

วัดมหาธาตุถูกทำลายเมื่อไร

เมื่อเสียกรุงครั้งที่ 2 ในคืนวันที่ 7 เมษายน 2310 และเสียหายเพิ่มจากการลักลอบขุดหาของมีค่าในเวลาต่อมา

ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569