หน้าแรก › สถานที่ › วัดภูเขาทอง
วัดภูเขาทองและทุ่งภูเขาทอง สมรภูมิแรกของพระยาตากในศึกเสียกรุง
วัดภูเขาทองตั้งอยู่กลางทุ่งกว้างทางเหนือของเกาะเมืองอยุธยา เจดีย์สูงของวัดเป็นหมุดหมายที่มองเห็นได้จากระยะไกล ในศึกเสียกรุงครั้งที่ 2 ทุ่งนี้คือสมรภูมิแรกๆ ที่พระยาตากออกรบ เมื่อทัพพม่ามาถึงชานพระนครในต้น พ.ศ. 2309 พระยาเพชรบุรีกับพระยาตากยกออกไปรบที่ทุ่งวัดภูเขาทองแต่แพ้กลับมา และหลายเดือนต่อมาแม่ทัพพม่าก็ย้ายค่ายมาตั้งในย่านนี้เพื่อประชิดพระนคร
ที่นี่ในแต่ละสมัย
เจดีย์ใหญ่กลางทุ่งทางเหนือของพระนคร ใน พ.ศ. 2287 พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศโปรดให้บูรณะ ส่วนบนกลายเป็นเจดีย์ทรงไทยย่อมุมไม้สิบสองบนฐานแบบมอญ-พม่าเดิม ช่วงนั้นนายสินยังเป็นเด็กอยู่ในพระนคร
ปลายเดือนมกราคม 2309 เมื่อทัพพม่ามาถึงชานพระนคร พระยาเพชรบุรี (เรือง) กับพระยาตากออกไปรบที่ทุ่งวัดภูเขาทองแต่แพ้กลับมา ตามงานที่อิงพงศาวดารพม่า ในเดือนกันยายน 2309 มังมหานรธาแม่ทัพพม่าย้ายค่ายมาตั้งแถบวัดภูเขาทอง และวางกองหน้าที่วัดท่าการ้องห่างกำแพงเมืองราว 500 เมตร
ทุ่งภูเขาทองเป็นหนึ่งในแนวค่ายพม่าที่ล้อมพระนครจนกรุงแตก หลังพม่าถอนทัพ ทุ่งนี้กลายเป็นที่รกร้างอยู่หลายปี
สมัยกรุงธนบุรี ทุ่งภูเขาทองกลับเป็นทุ่งนาของชาวบ้านที่ทยอยกลับมา เจดีย์ยังตั้งเด่นอยู่กลางทุ่งเป็นหมุดหมายของเมืองเก่า
วัดภูเขาทองยังมีพระสงฆ์ ขึ้นบันไดเจดีย์ไปชมทุ่งได้ บนทุ่งใกล้กันมีพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช และลานกว้างที่จัดงานของจังหวัด
เจดีย์กลางทุ่งทางเหนือของพระนคร
พงศาวดารบันทึกว่าวัดภูเขาทองสร้างเมื่อ พ.ศ. 1930 ฐานเจดีย์มีลักษณะแบบมอญ-พม่า ซึ่งเรื่องเล่าผูกไว้กับการที่พระเจ้าบุเรงนองสร้างเจดีย์ที่นี่หลังชนะศึก พ.ศ. 2112 แต่นักวิชาการยังเห็นต่างกันเรื่องอายุของฐาน ต่อมาใน พ.ศ. 2287 พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศโปรดให้บูรณะ ส่วนบนจึงกลายเป็นเจดีย์ทรงไทยย่อมุมไม้สิบสอง
ทุ่งภูเขาทองเป็นที่ราบกว้างทางเหนือของพระนคร เป็นเส้นทางที่ทัพจากทางเหนือและตะวันตกมักใช้เข้าประชิดเมือง ศึกใหญ่ของกรุงศรีอยุธยาหลายครั้งจึงเกิดขึ้นในทุ่งนี้
ศึกแรกของพระยาตากที่ทุ่งภูเขาทอง
ในต้น พ.ศ. 2309 ทัพเนเมียวสีหบดีที่ลงมาจากทางเหนือมาถึงชานพระนคร ราชสำนักส่งพระยาเพชรบุรี (เรือง) และพระยาตากยกออกไปรับที่ทุ่งวัดภูเขาทอง แต่ฝ่ายไทยแพ้กลับเข้าเมือง ศึกครั้งนี้ทำให้ราชสำนักเลือกตั้งรับในพระนครเป็นหลัก
งานศึกษาที่อิงพงศาวดารพม่าเล่าว่าในเดือนกันยายน 2309 มังมหานรธาย้ายค่ายจากสีกุกมาตั้งแถบวัดภูเขาทอง และวางกองหน้าที่วัดท่าการ้อง ห่างกำแพงพระนครราว 500 เมตร ฝ่ายไทยพยายามตีค่ายวัดท่าการ้องในเดือนธันวาคมแต่ไม่สำเร็จ ทุ่งนี้จึงกลายเป็นแนวล้อมด้านตะวันตกเฉียงเหนือที่บีบพระนครจนถึงวันกรุงแตก
จากสนามรบถึงลานงานของเมือง
หลังสงคราม ทุ่งภูเขาทองกลับเป็นทุ่งนาของชาวบ้าน เจดีย์ยังตั้งเด่นอยู่กลางทุ่ง ทุกวันนี้ขึ้นบันไดไปชมทุ่งรอบด้านได้ และบนทุ่งใกล้กันมีพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระนเรศวรมหาราชที่สร้างแล้วเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2542 ลานกว้างแห่งนี้ใช้จัดงานใหญ่ของจังหวัดหลายงาน
สำหรับคนที่ตามรอยพระเจ้าตาก ทุ่งนี้คือที่ที่เห็นภาพความยากของศึกเสียกรุงได้ชัดที่สุด ลองยืนบนเจดีย์แล้วมองไปทางเกาะเมือง ระยะ 2 กิโลเมตรนี้คือระยะที่ทัพพม่าค่อยๆ ขยับค่ายเข้าใกล้กำแพงพระนครตลอดหลายเดือน
ชื่อพระยาตากในพงศาวดารช่วงนี้
พระราชพงศาวดารเอ่ยถึงพระยาตากครั้งแรกในศึกช่วงเดียวกันนี้ เมื่อทัพกรุงศรีอยุธยายกไปตีค่ายพม่าที่ปากน้ำประสบแต่เสียกลศึก ถูกตีโอบจนถอยร่นมาถึงย่านโพธิ์สามต้น พวกที่แตกหนีขี่ม้าข้ามแม่น้ำมาโดยมีพวกพระยาตากรบรออยู่ คอยช่วยให้ข้ามไปก่อนแล้วจึงข้ามตาม ไม่นานหลังจากนั้นพระยาตากก็ออกรบที่ทุ่งภูเขาทอง
ในทริป 1 วันตามรอยพระเจ้าตากของเว็บนี้ ทุ่งภูเขาทองอยู่ช่วงสาย ต่อจากวัดเชิงท่าที่อยู่ไม่ไกล ทุ่งรอบวัดโล่งและร่มเงาน้อย ควรมาช่วงเช้าหรือบ่ายแก่
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- ใครสร้างฐานเจดีย์แบบมอญ-พม่า: เรื่องเล่าว่าพระเจ้าบุเรงนองสร้างหลังศึก พ.ศ. 2112 แต่บางงานเห็นว่าฐานเก่ากว่านั้น
- ที่ตั้งค่ายมังมหานรธา: งานที่อิงพงศาวดารพม่าว่าย้ายมาแถบวัดภูเขาทอง ส่วนพงศาวดารไทยให้รายละเอียดค่ายรอบเมืองต่างออกไป
ข้อมูลการเที่ยวชม
- ลานกว้างร้อนจัดตอนกลางวัน เตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่ม
- บันไดเจดีย์ชัน สวมรองเท้าที่เกาะพื้นดีและเดินช้าๆ
- ชมต่อเนื่องกับวัดหน้าพระเมรุและวัดเชิงท่าซึ่งอยู่นอกเกาะเมืองด้านเหนือเหมือนกัน
คำถามที่พบบ่อย
พระยาตากรบที่วัดภูเขาทองเมื่อไร
ปลายเดือนมกราคม พ.ศ. 2309 (ค.ศ. 1766) เมื่อทัพพม่ามาถึงชานพระนคร พระยาเพชรบุรีกับพระยาตากออกรบแต่แพ้กลับมา
ขึ้นเจดีย์ภูเขาทองได้ไหม
ได้ มีบันไดขึ้นไปถึงลานประทักษิณ ควรระวังเพราะบันไดชัน
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569