หน้าแรก › พงศาวดาร › พระเจ้าเอกทัศสิ้นพระชนม์อย่างไร: พงศาวดารไทยกับพงศาวดารพม่า
พระเจ้าเอกทัศสิ้นพระชนม์อย่างไร: พงศาวดารไทยกับพงศาวดารพม่า
คืนที่กรุงศรีอยุธยาแตกในวันที่ 7 เมษายน 2310 พระเจ้าเอกทัศหายไปท่ามกลางความโกลาหล หลักฐานไทยและพม่าเล่าการสิ้นพระชนม์ต่างกัน แต่ตรงกันว่าพระศพถูกฝังอย่างเร่งรีบ และเรื่องนี้เกี่ยวกับพระเจ้าตากโดยตรง เพราะหลังกู้กรุงได้ พระองค์โปรดให้ขุดพระศพขึ้นมาถวายพระเพลิง ซึ่งเป็นการประกาศว่าผู้นำใหม่สืบต่อจากราชวงศ์เดิม
แต่ละฉบับเล่าว่าอย่างไร
| แหล่ง | เล่าว่า (สรุปความ) |
|---|---|
| พระราชพงศาวดารฝ่ายไทย (เช่น ฉบับพระราชหัตถเลขา) | พระเจ้าเอกทัศหนีออกจากพระนครไปซ่อนอยู่ที่ป่าบ้านจิก ใกล้วัดสังฆาวาส อดอาหารอยู่สิบวันเศษจนสิ้นพระชนม์ มีพระภิกษุพบพระศพ |
| พงศาวดารพม่า | พระเจ้าเอกทัศหนีออกทางประตูเมืองด้านตะวันตก และถูกกระสุนปืนสิ้นพระชนม์ในความโกลาหลระหว่างกรุงแตก |
| จดหมายออกพระพิพัทธโกษา ค.ศ. 1769 | เล่ารวมๆ ว่าพระเจ้าแผ่นดิน พระบรมวงศานุวงศ์ และขุนนางถูกฆ่าหรือหลบหนีไป จนไม่เหลือผู้มีสิทธิปกครองนอกจากพญาตาก |
| พระราชพงศาวดารฝ่ายไทย ตอนกู้กรุง | ทัพพม่าฝังพระศพไว้ที่โคกพระเมรุ หน้าพระวิหารพระมงคลบพิตร หลังตีค่ายโพธิ์สามต้นได้ พระยาตากให้ขุดพระศพขึ้นมาถวายพระเพลิงตามพระเกียรติเท่าที่ทำได้ |
คืนที่กรุงแตก
ทัพพม่าเข้าพระนครทางป้อมมหาชัยราวเที่ยงคืนของวันที่ 7 เมษายน 2310 ผู้คนหนีออกทุกทาง พระเจ้าอุทุมพรถูกจับและถูกกวาดต้อนไปพม่า ท่านผนวชอยู่ที่นั่นอีกราวสามสิบปี ส่วนพระเจ้าเอกทัศไม่มีบันทึกว่าถูกจับเป็น
พงศาวดารไทยให้พระองค์หนีไปทางใต้ของพระนคร ไปซ่อนในป่าบ้านจิกใกล้วัดสังฆาวาส ซึ่งเป็นย่านที่สงครามผ่านมาแล้วหลายเดือน ส่วนพงศาวดารพม่าให้พระองค์หนีออกทางตะวันตกและสิ้นพระชนม์ทันที
พระศพที่โคกพระเมรุ
หลักฐานไทยว่าพม่าฝังพระศพไว้อย่างเร่งรีบที่โคกพระเมรุ หน้าพระวิหารพระมงคลบพิตร กลางพระนคร ตำแหน่งนี้อยู่ติดวัดพระศรีสรรเพชญ์ที่ไปดูได้ในวันนี้ อีกราวเจ็ดเดือนต่อมาเมื่อพระยาตากตีค่ายโพธิ์สามต้นได้ ก็ให้ขุดพระศพขึ้นถวายพระเพลิง และรวบรวมเจ้านายราชวงศ์เดิมที่ยังเหลือมาเลี้ยงดู
นักประวัติศาสตร์มองการถวายพระเพลิงครั้งนี้ว่ามีความหมายทางการเมืองมาก เพราะเป็นการทำหน้าที่ของผู้สืบราชสมบัติ ต่อหน้าขุนนางและราษฎรที่เพิ่งกลับมาจากป่า
ภาพของพระเจ้าเอกทัศในหลักฐานสองฝ่าย
พงศาวดารไทยที่ชำระภายหลังวาดภาพพระเจ้าเอกทัศว่าอ่อนแอ แต่พงศาวดารพม่าบรรยายว่าทรงสั่งสร้างป้อมอิฐ ต่อเรือรบ และวางขวากหนามรอบพระนครทั้งกลางวันกลางคืน งานศึกษารุ่นหลังจึงอ่านภาพเดิมอย่างระมัดระวังมากขึ้น
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- สถานที่และสาเหตุการสิ้นพระชนม์: ยังไม่มีหลักฐานที่สามที่ยืนยันฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
คำถามที่พบบ่อย
พระศพพระเจ้าเอกทัศอยู่ที่ไหน
หลักฐานไทยว่าพม่าฝังไว้ที่โคกพระเมรุ หน้าพระวิหารพระมงคลบพิตร และพระยาตากให้ขุดขึ้นถวายพระเพลิงหลังกู้กรุง
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569