หน้าแรก › สถานที่ › วัดพนัญเชิง
วัดพนัญเชิงและคลองสวนพลู ชุมชนจีนในศึกเสียกรุง
วัดพนัญเชิงอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาตรงข้ามป้อมเพชร ชาวจีนเรียกพระพุทธรูปองค์ใหญ่ของวัดว่าซำปอกง ย่านคลองสวนพลูรอบวัดเป็นชุมชนชาวจีนมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ในศึกเสียกรุงครั้งที่ 2 ชาวจีนอาสาตั้งค่ายรบพม่าอยู่ในย่านนี้ และชาวจีนคือกำลังสำคัญของพระเจ้าตากสิน ซึ่งพระราชบิดาเป็นชาวจีนแต้จิ๋ว ทั้งในการตีฝ่าวงล้อมและการตั้งกรุงธนบุรี
ที่นี่ในแต่ละสมัย
วัดเก่าที่มีพระพุทธรูปองค์ใหญ่ซึ่งชาวจีนเรียกว่าซำปอกง ย่านคลองสวนพลูรอบวัดเป็นชุมชนชาวจีนและห้างของชาวดัตช์ ในช่วงที่นายสินเติบโต ชาวจีนในกรุงศรีอยุธยามีทั้งพ่อค้า ช่าง และผู้รับราชการ รวมถึงครอบครัวฝ่ายพระราชบิดาของพระองค์
เดือนธันวาคม 2309 ชาวจีนอาสาราว 2,000 คนตั้งค่ายในห้างดัตช์ที่คลองสวนพลูใกล้วัด เดือนกุมภาพันธ์ 2310 ทัพพม่าขึงโซ่เหล็กกั้นลำน้ำและตีกองเรือจีนแตก ค่ายจีนต้านได้ราวหนึ่งเดือนก่อนแตกกลางเดือนมีนาคม เรื่องเล่าว่าก่อนกรุงแตกไม่นาน พระพุทธรูปองค์ใหญ่มีน้ำพระเนตรไหลออกมา
ย่านคลองสวนพลูถูกทำลายพร้อมพระนคร ชาวจีนจำนวนมากถูกกวาดต้อนหรือหนีไปหัวเมือง บางส่วนไปร่วมกับพระเจ้าตากที่ภาคตะวันออก
สมัยกรุงธนบุรี ชาวจีนกลับมาตั้งถิ่นฐานและค้าขายอีกครั้ง วัดยังมีพระสงฆ์และได้รับการบูรณะหลายครั้งในสมัยรัตนโกสินทร์
พระอารามหลวงที่ผู้คนมากราบไหว้หลวงพ่อโต (พระพุทธไตรรัตนนายก) สูงราว 19 เมตร มีท่าน้ำและศาลเจ้าแม่สร้อยดอกหมาก เป็นจุดแวะยอดนิยมของเรือนำเที่ยวรอบเกาะ
วัดของชุมชนจีนริมแม่น้ำ
พงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐบันทึกว่าพระพุทธรูปองค์ใหญ่ของวัดสร้างเมื่อ พ.ศ. 1867 ก่อนสถาปนากรุงศรีอยุธยา 26 ปี ชาวจีนเรียกพระองค์นี้ว่าซำปอกง และผูกวัดไว้กับตำนานพระนางสร้อยดอกหมาก ย่านคลองสวนพลูรอบวัดเป็นชุมชนชาวจีน ใกล้กับห้างของบริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์และหมู่บ้านญี่ปุ่น
ในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา ชาวจีนในพระนครมีทั้งพ่อค้า ช่าง และผู้รับราชการ พระราชบิดาของพระเจ้าตากเป็นชาวจีนแต้จิ๋วที่ทำงานเก็บภาษีอากร ชุมชนจีนแบบคลองสวนพลูจึงเป็นโลกที่ใกล้ตัวพระองค์
ค่ายจีนอาสาและโซ่เหล็กพม่า
ในเดือนธันวาคม 2309 ราชสำนักเรียกชาวจีนมาช่วยรักษาพระนคร ชาวจีนราว 2,000 คนภายใต้หลวงอภัยพิพัฒน์ตั้งค่ายในห้างดัตช์ที่ถูกทิ้งไว้ริมคลองสวนพลู เดือนกุมภาพันธ์ 2310 ทัพพม่าขึงโซ่เหล็กกั้นลำน้ำ ขังกองเรือสำเภาจีนไว้แล้วตีแตก ค่ายจีนต้านอยู่ได้ราวหนึ่งเดือนก่อนแตกกลางเดือนมีนาคม เรื่องเล่าสืบกันมาว่าก่อนกรุงแตกไม่นาน หลวงพ่อโตมีน้ำพระเนตรไหลออกมา
ในทัพที่ตีฝ่าวงล้อมออกไปกับพระยาตากเมื่อต้นเดือนมกราคม 2310 มีทหารจีนรวมอยู่ด้วย และที่จันทบุรี พระเจ้าตากก็ได้เรือสำเภาจีนจำนวนมากมาเป็นกองเรือที่ใช้ยกกลับมากู้กรุง
ไหว้หลวงพ่อโต
วัดพนัญเชิงเป็นพระอารามหลวงที่มีผู้คนมากราบไหว้ตลอดวัน โดยเฉพาะช่วงเทศกาลจีน ในวิหารใหญ่ประดิษฐานหลวงพ่อโต มีศาลเจ้าแม่สร้อยดอกหมากริมน้ำ และท่าน้ำที่เรือนำเที่ยวรอบเกาะแวะ ทางใต้ของวัดคือย่านบ้านฮอลันดาที่มีนิทรรศการเรื่องชาวดัตช์ในอยุธยา ต่อไปอีกเล็กน้อยคือหมู่บ้านญี่ปุ่น
ชาวจีนในทัพพระเจ้าตาก
หลังกรุงแตก ชาวจีนเป็นกำลังสำคัญของพระเจ้าตาก ทั้งในทัพที่ตีฝ่าวงล้อมซึ่งพงศาวดารเรียกว่าทหารไทยจีน และในทัพจีนกองหน้าที่บุกเข้าค่ายโพธิ์สามต้นจนพระนายกองตายในค่าย การค้ากับจีนยังเป็นแหล่งข้าวและรายได้หลักของกรุงธนบุรีในช่วงฟื้นบ้านเมือง
วัดพนัญเชิงจึงเป็นที่ที่เล่าเรื่องชุมชนจีนในอยุธยาได้ดีทั้งก่อนและหลังสงคราม ในทริปยามเย็นของเว็บนี้ วัดอยู่ต่อจากหมู่บ้านโปรตุเกส ควรมาถึงก่อนวัดปิดราว 17.00 น.
ช่วงเทศกาลตรุษจีนและวันหยุดยาว คนมาไหว้หลวงพ่อโตมาก ที่จอดรถเต็มเร็ว ถ้าไม่ชอบความแออัด ควรมาวันธรรมดาหรือช่วงบ่ายแก่
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- น้ำพระเนตรของหลวงพ่อโตก่อนกรุงแตก: เป็นเรื่องเล่าที่บันทึกไว้ในประวัติวัด ไม่ใช่เหตุการณ์ที่ตรวจสอบได้
ข้อมูลการเที่ยวชม
- เวลาเปิด: 08.00–17.00 น. (ตามข้อมูลปี 2568)
- แต่งกายสุภาพ เพราะเป็นวัดที่ยังมีพระสงฆ์และผู้มากราบไหว้ตลอดวัน
- วันหยุดและช่วงเทศกาลจีนคนจะหนาแน่น ควรเผื่อเวลาจอดรถ
- ถ้ามาทางเรือนำเที่ยว ให้ตกลงเวลาแวะกับเรือก่อนขึ้นฝั่ง
เวลาและค่าเข้าชมอาจเปลี่ยนแปลง ควรตรวจสอบก่อนเดินทาง
คำถามที่พบบ่อย
วัดพนัญเชิงเกี่ยวกับพระเจ้าตากไหม
ไม่มีบันทึกว่าพระเจ้าตากเกี่ยวกับวัดนี้โดยตรง แต่ย่านคลองสวนพลูรอบวัดเป็นชุมชนจีน ที่ชาวจีนอาสาตั้งค่ายรบพม่าในศึกเสียกรุง และชาวจีนเป็นกำลังสำคัญของพระเจ้าตาก
หลวงพ่อโตวัดพนัญเชิงสูงเท่าไร
ราว 19 เมตร ชาวจีนเรียกว่าซำปอกง
ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569